de Liefde I. De liefde is overal. Kijk maar om je heen. Zoveel mensen die je op een dag ziet. Allemaal met hun eigen verhalen, hun behoeften, verlangens en teleurstellingen. Een van hen is Martha, de eerste uit een reeks.

 

"Uiteindelijk hou ik het meest van mijn neefjes, omdat die mij nodig hebben"

 

Martha is 34 jaar en maagd. Eén keer een man gezoend. Wat weet zij van de liefde? Alles, als je praat over verlangens. En over de grenzen van wat je kan verdragen: "Ik heb mijn gevoelens voor hem nooit met zoveel woorden tegen hem gezegd. Ik heb hem dat nooit gezegd, omdat ik bang ben dat hij me keihard zou uitlachen."

 

Door Dominique Verschuren

 

Martha: "Ik vind mezelf niet abnormaal, ook al is de westerse cultuur gericht op seks. Het is gewoon zo gelopen. Niet uit religieuze overtuiging of een principekwestie, alsof ik wacht totdat ik getrouwd ben. Nee, bij mij is dat niet beladen. Ik weet natuurlijk niet of ik iets mis. Soms denk ik er wel over na waarom ik nog geen seks heb gehad. Afgelopen donderdag bijvoorbeeld met J. was heel romantisch, het had heel goed afgesloten kunnen worden in een king size bed. Maar niet met hem, zolang hij samen is met zijn vrouw. Ik voel me te goed om een van de flirts te zijn.

Ik was dertig toen ik voor het eerst zoende. Ik heb niet de buitengewone behoefte gehad om te voelen hoe het is om te zoenen, of hoe het is om een man in me te voelen. Als je dat niet weet kun je dat ook niet missen. Veel van mijn vrienden zijn vrijgezel, dus het is ook niet zo'n issue. De Flair staat iedere week vol met seksonderwerpen. Voor mij staat dat in dezelfde categorie als dat de Flair wekelijks vol staat met recepten, terwijl ik niet zo'n keukenprinses ben. Natuurlijk interesseert seks mij meer dan koken, maar je leest het eens en dan blader je weer verder."

De moed van je overtuiging

 

"J. kwam mijn leven ingelopen tijdens de toneelles. Het eerste wat ik dacht was: wat voor een autistisch geval hebben ze in de groep gegooid? Dat was J. In zo'n groep praat je inhoudelijk over de teksten, je leert elkaar daardoor goed kennen. J. zat er met een lang gezicht bij, maar langzaam ontdooide hij. Hij begon het voortouw te nemen. Langs de ene kant staat hij op zijn strepen, hij spreekt uit waar hij voor staat. Anderzijds durft hij er niet voor te gaan. Hij mist de moed van zijn overtuiging.

J. heeft ooit gezegd dat ik gevaarlijk voor hem was. Ik speelde in een toneelstuk zijn verloofde. Hij pakt me dan de hele avond vast en kussen, als onderdeel van de rol. Toch was het anders als hij dat met mij deed dan met andere actrices. Dat was anderen ook opgevallen. Hij zei me: 'Jij bent gevaarlijk voor mij.' Ik was geflatteerd. Ik moet eerlijk bekennen dat ik er wakker van gelegen heb. Ik was in de wolken.

Drie jaar geleden hebben we gezoend. Ik had het moeilijk op mijn werk toen. Op een avond, terwijl ik de volgende dag zo lang mogelijk wilde uitstellen, hebben wij uren aan een tafeltje elkaars hand vastgepakt. Zelfs toen zijn beste vriend binnenkwam bleven wij zo zitten. Toen ik naar huis ging hebben wij gekust. Ik vind het jammer dat het bij een keer is gebleven.

Ik heb heel lang niet geweten dat J. een vriendin had. Hij had daar niets over gezegd. Zijn vriendin F. ontdekte ik per ongeluk, toen we bij hem thuis repeteerden. F. was kortaf en onvriendelijk tegen ons. Ik denk dat zij jaloers was. Zij vond onze groep niet leuk. Zij komt ook nooit naar een voorstelling. Ik weet niet of zij wel weet dat er voorstellingen zijn. Intussen zijn ze getrouwd.

Ik heb mijn gevoelens voor hem nooit met zoveel woorden tegen hem gezegd. Hij moet het wel weten van een vriendin van mij. Ik heb hem dat nooit gezegd, omdat ik bang ben dat hij me keihard zou uitlachen. Hij zou dat misschien niet doen, maar ik ben er wel bang voor. Dat wil ik niet.

Je kunt misschien wel denken dat hij speelt met mijn gevoelens, maar dat voel ik zo niet aan. Het zijn uiteindelijk mijn gevoelens. Ik kan gewoon veel van hem verdragen. Ik geniet van hem. Afgelopen donderdag nog: gedichtenavond. Wij wandelen eerst naar de plaats waar de gedichten gelezen worden. J. is er ook. Hij staat bij zijn vrienden en ineens komt hij op me af. Heel enthousiast: 'Wat leuk dat je er bent!' We hebben twintig minuten gearmd naar een hele mooie zonsondergang gekeken. Toen dacht ik: waarom ga ik hier niet mee verder? Dat is natuurlijk omdat hij getrouwd is. Want ondanks alles is hij nog altijd bij F."

Onvoorwaardelijke liefde

 

"Ik denk niet dat J. mijn grote liefde is. Omdat ik denk dat ik me anders veel minder zou laten tegenhouden door F. Ik heb dat bij mijn zus gezien, die was zo verliefd op haar ex-man dat zij haar leven in Turnhout heeft achtergelaten, haar vrienden en vriendinnen... Zij koos twee honderd procent voor haar ex-man. Als ik de juiste dingen zeg of doe, dan zou het wel iets kunnen worden tussen J. en mij, druk uitoefenen, ultimatums. Maar dat wil ik niet, ik wil niet dat hij zo voor mij kiest. Dat moet spontaan gaan, dat moet van hem komen. Mijn zus was blind voor alle rationele moeilijkheden, zij zag die gewoon niet. Ik denk dat je dat doormaakt als je je grote liefde hebt gevonden. Ik pak die dochter er wel bij, die scheiding is ook geen probleem, net zo min als het leeftijdverschil. De grote liefde, daar ga je blind voor. Die ben ik nog nooit tegengekomen.

Ik heb ook nooit datingsites geprobeerd. Ik koester het romantische idee dat het vanzelf moet komen. Mijn ideale voorstelling is: je gaat naar de supermarkt, je laat per ongeluk je mandje vallen, de appels rollen over de grond, iemand helpt de appels oprapen en je kijkt in elkaars ogen en dat is het. Ik geloof er niet echt in, maar ik hoop er stiekem wel op. Al dat gedoe van datingsites, dat vind ik geforceerd. Ik ga niet op een datingsite tussen al die wanhopige mensen staan. Ik ben liever alleen eenzaam dan in een relatie, denk ik. Eenzaamheid kan me overvallen. Dan heb ik een half uur lang heel erg medelijden met mezelf. Dan moet er goede muziek op, of er belt iemand, of ik heb iets leuks gepland op de agenda. Dan is het over.

Uiteindelijk verwacht ik toch iemand bij wie ik volledig mezelf kan zijn. Ik heb wat te bieden, inhoud, warmte, aandacht... Maar alleen als ik mezelf kan zijn. Ik wil heel graag kinderen, maar ik durf dat niet alleen. Een collega van mij is 23 en zwanger. Ik ben meer dan tien jaar ouder, dan steekt dat wel. Kinderen zijn een doelstelling op zichzelf. Ik heb niet alleen een man nodig om die kinderen te maken, maar ik heb ook een man nodig om die kinderen mee op te voeden. Iemand die af en toe zegt: 'Nu ga jij iets anders doen, ik zorg voor de kinderen.' Iemand om keuzes mee te delen, om mijn overbezorgdheid te compenseren.

De gedachte dat ik de grote liefde niet ga tegenkomen beangstigt mij. Dan zie ik mijzelf helemaal zielig alleen in een bejaardentehuis. De vraag beantwoorden of ik gelukkig ben in de liefde vind ik moeilijk. Ik ben bij heel veel mensen geliefd, maar ik zou graag willen dat die ene van mij houdt. Ik zoek iemand die, net als mijn familie, onvoorwaardelijk van mij houdt. Voor een deel is dat misschien een illusie. Ik hoop niet dat ik keihard moet veranderen om iemand tegen te komen die mij graag ziet. Ik ben wie ik ben. Dat is mijn grootste voor- en mijn grootste nadeel. Uiteindelijk, als ik erover nadenk, hou ik het meest van mijn twee neefjes. Omdat die mij nodig hebben. Dat zegt veel, hè?"

Transgender (deel 2): als je alles voortdurend dubbel ziet

"Ik ben het beu om alsmaar te moeten uitleggen dat ik transgender ben"

"Die eerste drempel zit tussen de oren, die moet je kunnen overwinnen." De persoon tegenover mij spreekt het gedecideerd uit. Ze heeft het immers allemaal meegemaakt. Vanavond praat Marianne Dubois (44), omdat ze zich zo voelt. Maar het had net zo goed Hans Dubois kunnen zijn die hetzelfde verhaal zou vertellen. Of misschien toch net even anders. Klinkt dat verwarrend? Dat vindt Marianne zelf ook: "Was ik maar een vrouw geweest, dan was alles veel gemakkelijker. Maar er zijn evenzeer momenten dat ik verlang naar mijn mannelijke kanten. Ik moet nu eenmaal schipperen tussen beide."

Tekst: Dominique Verschuren


"Ik kan mij niet herinneren dat ik ooit een kus heb gekregen van mijn moeder"

Je vertelde dat je uit een conservatief, katholiek, Westvlaams milieu komt.
Dubois: "Wij waren thuis met vijf mensen, mijn ouders en drie kinderen. Dat waren alle vijf aparte individuen. Echt apart. Ik kan mij niet herinneren dat ik ooit een kus heb gekregen van mijn moeder. Of dat we ooit samen aan tafel hebben gegeten. Dat was onbestaand. We moesten van jongs af aan aan onze eigen inkomsten zien te komen. Toen ik negen, tien jaar was, ging ik elk weekend werken aan de kust. Go-karretjes. Elke vrijdagavond, zaterdag, zondag: verhuren en kuisen. Mijn ouders heb ik al vijfentwintig jaar niet meer gezien. Dat staat los van mijn transgenderverhaal. Met die mensen heb ik niets meer te maken. "

Op affectie heb je dus niet hoeven te rekening in je jeugd?
Dubois: "Affectie? Zij hebben ons vooral afgebroken. Dat was de hobby van mijn ouders: maak de kinderen kapot en elkaar. Als een paar keer op je hart wordt getrapt door mensen van wie je verwacht dat zij je toch graag zien, dan leer je als kind terug te vallen op je sterke wapens. In mijn geval: mijn koppie gebruiken. Ik blij dat ik nu een schat van een vriendin heb en toch uit kan komen voor mijn transgender. De meesten doen dat niet."

Ben jij minder Marianne als jij mannenkleren aan hebt?
Dubois: "Dat moet je vragen aan Else, mijn vriendin. Else kan aan de telefoon horen of ik Hans of Marianne ben. Die grenzen zijn natuurlijk vaag. Het is niet zo dat als ik Marianne ben dat de mannelijke kant slaapt. Die is ook wel aanwezig. Andersom ook: er is altijd wel een Marianne aanwezig. De mannelijke kant is verbaal agressiever. Marianne is een stuk socialer..."

Je praat nu spontaan in de derde persoon over jezelf. Doe je dat vaak?
Dubois: "Soms wel ja."

Is dat niet vervreemdend?
Dubois: "Dat kan vreemd overkomen. ik probeer dat rationeel te beschouwen. De mannelijke kant is heel rationeel, kan heel sarcastisch zijn. Marianne houdt van het sociale. Zij kan ook heel goed luisteren."

Als een vriend een probleem heeft ga je dan gemakkelijker als Marianne dan als Hans omdat Marianne beter kan luisteren?
Dubois: "Als iemand effectief zegt 'Ik heb een probleem', dan weet ik dat ik het stukje Marianne moet laten primeren. Dat zal ook meer helpen. Langs de andere kant: die mannelijke kant kan soms hard aankomen, maar hij is ook heel eerlijk en rechtuit. Ik zeg dan ook eerlijk dat iets niet kan. Een bepaald project dat heel zakelijk en efficiënt moet worden georganiseerd en dat ik hier thuis aan de computer doe, doe ik bewust als Hans. Een ander stom voorbeeldje: ik schaak geweldig graag. Als Marianne verlies ik veel gemakkelijk dan als Hans. Als je wilt winnen, speel je beter tegen Marianne."

Van wie hou je het meest, Hans of Marianne?
Dubois: (stilte) "Ik denk dat de combinatie ideaal is. Als ik als Marianne op straat loop ben ik voorzichtiger. Als Marianne ben ik op straat zelfzeker, als Hans eerder arrogant, dan heb ik echt het gevoel dat ik alles aankan."

Dat genderverschil, heb jij dat beter door dan niet-genderisten, denk je?
Dubois: "Dat is moeilijk te beoordelen, maar ik denk het wel. Als ik hoor wat anderen daarover zeggen... Op het werk ben ik echt de communicatiepersoon. Zowel mannen als vrouwen komen naar mij toe voor hun problemen. Over het huishouden, over gevoelens, over dat ze gaan scheiden, over wat ze hadden gekocht, en de mannen over typische mannenzaken."

Heb jij ook het gevoel dat jij beide seksen beter begrijpt?
Dubois: "Ik hoop dat ik ze beter snap. Ik denk dat ik wel beter dan een doorsnee man kan aanvoelen wat een vrouw bedoelt. Dat is een van de leukere kanten van het transgender zijn. Ik kan het aanvoelen hoe leuk het is als vrouw om je in een nieuwe kleren te steken. Dat is een speciaal gevoel dat sommige mannen ook wel hebben, maar toch iets typisch vrouwelijk is."

Jij voelt aan den lijve het verschil tussen man en vrouw? En de verschillende gedragingen die daar bijhoren...?
Dubois: "Wat sommige transgenders, met name mannen die als vrouw verkleed zijn, vergeten is dat ze zich niet kunnen gedragen als mannen. Je gaat niet naar het café en slaat een paar pinten achterover. Of met je benen wijd zitten. Dat doet een vrouw normaal niet. Je ontdekt dat er veel meer sociale regeltjes bestaan voor vrouwen dan voor mannen. Een man mag veel meer dan een vrouw. Een man die de ene vrouw na de andere vrouw versiert is een echte, een vrouw die meerdere mannen na elkaar heeft is een slet. Dus veel transgenders, verkleed als vrouw, denken de ene vrouw na de andere te versieren. Dan voelen ze zich op en top vrouw. Die mannen maken echt een karikatuur van een vrouw. In feite doen zij datgene wat een man wil doen, alleen kleden ze zich als vrouw om iemand te verleiden."

Botsen die kanten dan niet enorm met elkaar: de machokant van een womanizer en de waardigheid van een vrouw?
Dubois: "Ikzelf heb de neiging nooit gehad om meerdere vrouwen te versieren. De meeste travesties zijn mannen die vallen op vrouwen. Tenzij ze zich omkleden, dan willen ze ook wel eens het bed delen met een man. Die weerstand om met een man seks te hebben wordt plots overwonnen. Doe je die kleren uit dan is het weer gedaan."

Is dat een vorm van homoseksualiteit?
Dubois: "Nee, in feite niet. Ze zien die mannen ook niet graag. Het gaat om de kick. De opwinding die ze krijgen als ze zich sexy kleden is zodanig sterk dat het verlangen geslachtsoverschrijdend wordt."

"Ik ben nooit gepenetreerd en ik heb nooit gepenetreerd"

De dwang om het ene moment man te zijn, de volgende uren als vrouw door het leven te gaan lijkt me tijdrovend. Die dagelijkse transformatie, hoe lang duurt die?
Dubois: "Dat ligt eraan. Ik wist gisteren al dat ik vandaag op stap zou gaan. Daarom heb ik gisteren al mijn nagels gelakt. Als ik dan 's ochtends opsta in mijn pyjama dan denk ik: Wat ga ik vandaag aandoen?

Geniet je van dat moment?Dubois: "Ja, ja... (lacht) echt waar. Leren rokken... Ik heb er dertig. Kort, lang, dof, blinkend, zijsplit... Dan ga ik kijken wat vandaag het beste past. Ik hou enorm van de kleuren zwart en rood. Ik zou mijn stijl willen omschrijven als strak en somber. "

Waarom altijd die korte rokken, waarom altijd dat overdreven vrouwelijke?
Dubois: "Dat klopt. Marianne is heel vrouwelijk..."

Er zijn veel vrouwen in het straatbeeld die broeken dragen...
Dubois: "Ik heb wel leggings. Maar die zijn ook allemaal zwart of rood. Opvallend glanzend. Ik voel me gewoon lekker daarin. Ik vind het zalig om dat te dragen."

Ik zie ook dat je borsten draagt.
Dubois: "Dat zijn prothesen van siliconen gemaakt."

Mis je iets als je die prothesen ziet?
Dubois: "Goh! Het zou veel praktischer zijn mocht je een pil kunnen pakken dat je ineens het lichaam van een vrouw krijgt. Maar ik mis niet iets."

Anders uitgedrukt: als je vrouwenkleren draagt, stoort je penis je dan?
Dubois: "Het zou leuker zijn als het er niet is, maar het is er. Vandaar dat ik het ook heel strak wegbind."

Hoe beleef jij seks? Als man of vrouw?
Dubois: "Ik heb geen seks. In het verleden heb ik wel wat clubs bezocht, maar nooit seks. Absoluut niet. Ik ben nooit gepenetreerd en ik heb nooit gepenetreerd. Ik heb als man geen behoefte om seks te hebben met een vrouw. En puur homoseks spreekt mij ook niet aan. Ik heb er gewoon geen behoefte aan. Ik heb daar totaal geen last van. Ik ben gewoon niet seksueel actief. Ook geen masturbatie. Mijn geslachtsdeel zit weggeborgen, dus dat gaat moeilijk."

Raak je dan nooit spontaan opgewonden?
Dubois: "Nee, totaal niet."

Ook niet als je een leren rok aan hebt?
Dubois: "Nee, het is geen fetisj in die zin dat ik een seksuele prikkeling krijg als ik een rok draag. Je krijgt een bepaalde uitstraling. Dat is tof. Ik zie in die foto's van mij ook geen seks, maar lifestyle, hooguit verleiding, maar zeker geen seks."

"De grootste uitdaging is de maatschappij"

Volgens Dubois lopen er in België circa 280.000 transgenders rond. Meer dan 95 procent komt niet uit de kast. Ze trekken stiekem kleren van hun vrouw aan als die niet thuis is. Of ze duiken een club in waar ze mensen met dezelfde verlangens ontmoeten. Het is niet gemakkelijk om uit die verborgenheid te ontsnappen. Dubois weet als geen ander welke prijs je betaalt om je te profileren als transgender. Maar jezelf wegcijferen heeft op lange termijn geen zin. Het is als een bal die je het water in wilt drukken maar die toch altijd weer boven komt.

Dubois: "De grootste uitdaging is de maatschappij. Je begint met een toerke in de buurt. Sommigen gaan eerst naar een club. Je kleed je daar om en rond sluitingstijd verkleed je je weer terug als man. Bij de volgende stap kleed je je niet meer terug om maar ga je als vrouw terug naar huis. De allereerste keer dat ik uitging, gekleed in vrouwenkleren, ging ik samen met mijn zus. Naar een kroeg op vijftien minuten lopen. Zij stelde voor eerst nog langs de frituur te gaan. Maar op een bepaald moment zei ze: 'Ik moet weg. Ik zie je morgen nog wel.' En weg was ze. Daar stond ik dan: kort gerokt, kousen aan, hoge hakken, een vrouw van een meter vijfennegentig. Dan kun je drie dingen doen: ofwel sterf je ter plaatse, in de frituur werd ik al volop begluurd. Ofwel ga je verder en val je. Ofwel ga je verder en word je sterker. Het is net leren lopen."

Denk jij dat je het nog gaat meemaken dat je als Marianne niet meer zo voorzichtig hoeft te zijn?

Dubois: "Het wordt erger met de jaren. De maatschappij polariseert. De sfeer wordt agressiever. De laatste jaren is dat merkbaar veranderd. Negatieve reacties uit de allochtone hoek, de Oosteuropeanen... Ik ben voor de emancipatie van iedereen. Ik vind dat iedereen kansen moet krijgen om zijn of haar leven op te bouwen. Kansen voor mij, voor vrouwen, mannen, allochtonen, maakt mij niet uit. Maar als je onderdeel uitmaakt van deze maatschappij dan moeten de neuzen wel dezelfde kant op staan. Je moet er wel voor gaan. We leven in een democratische staat, we leven in een rechtstaat. De vrijheid van meningsuiting is ook belangrijk. Als ze mij uitschelden, dan maakt mij dat niet uit. Mijn grens ligt als ze oproepen tot geweld."

Word je het nu nooit beu om altijd maar te moeten uitleggen wie je bent en hoe en waarom?
Dubois: "Ja, dat ben ik intussen wel beu. Ik heb sinds 2006 me enorm ingezet voor de transgendergemeenschap. Ik heb lansen gebroken, interviews gedaan, fotoreportages, psycholoog gespeeld, begeleider voor transgenders die uit de kast wilden komen... Maar je krijgt er soms barweinig voor terug."

Dat klinkt verbitterd.
Dubois: "Ik vind het op zich wel een fascinerende wereld. En voor een deel is het ook mijn wereld. Ik behoor tot die wereld. Maar als je zo vaak de deksel op je neus krijgt, dan houdt het ooit eens op."

Je behoort tot die wereld tegen wil en dank?
Dubois: "Ja... die wereld...  ja... goh... Behoor ik tot die wereld? Ik ben een transgender, maar behoor ik tot die wereld? Ik zie het ook niet als een aparte wereld, ik ben gewoon een onderdeel van de maatschappij. Ik ben sowieso nogal individualistisch."

Maar je hebt ook een soort leidersrol in die wereld?
Dubois: "Mensen volgen mij graag, maar ik word niet graag gevolgd. Mensen hangen graag wagonnetjes aan je locomotief. Maar mensen moeten het zelf doen. Ik kan mensen niet altijd bij de hand pakken en voor alles gaan zorgen."

Welke boodschap draag jij graag uit?
Dubois: "Ik ga ervan uit dat transgenders gewone mensen zijn zoals iedereen. Ze moeten meedoen met de maatschappij. En zichzelf niet altijd in een slachtofferrol duwen. Soms komen van die transgenders samen en beginnen ze te discussiëren: 'Wij kunnen niet buiten komen, want de wetteksten zijn nog niet aangepast.' En dan zeg ik: 'Je zou veel beter op straat komen en laten zien dat je net bent als iedereen. Maar als je je blijft verbergen en je duwt jezelf in een slachtofferrol dan bereik je helemaal niets. Wil je een maatschappelijk draagvlak creëren, dan lukt dat alleen om mee te doen en te zijn wie je bent. Kom naar buiten en praat erover en wees er open en eerlijk in. Er zijn meer dan 280.000 transgenders in België, 95 procent zit opgesloten."

Op de Gay Pride kom je ook transgenders tegen, je vindt ze vaak in gaycafés... Als ze gelijkwaardig willen zijn waarom isoleren ze zich dan zo?
Dubois: "Dat heb ik me ook afgevraagd. Waarom altijd die opsplitsing in kleine groepjes? Toch is die drempel niet altijd gemakkelijk te nemen. Uiteindelijk ga je het toch zoeken bij gelijkgestemden. Maar dat mag geen cultus worden, dat moet beperkt blijven. Stap uit dat transgenderwereldje!"

Je hebt mij ervan overtuigd dat 'je transgender voelen' niet iets is dat je kunt onderdrukken, maar de goegemeente denkt daar vaak heel anders over.
Dubois: "Dat is met een heleboel zaken. Laten we hopen dat we dingen kunnen veranderen met educatie en actief aanwezig zijn. Er is een tijd geweest dat vrouwen echt geen broek konden dragen. Nu is het de normaalste zaak van de wereld. Je moet mensen de kans geven. Maar je moet om die emancipatie te realiseren wel meedoen. Je kunt niet aan de zijlijn blijven. Je moet zelf meespelen, want anders kun je geen doelpunt scoren. Als je meespeelt, kan je balverlies leiden, een rode kaart krijgen, tegen je schenen geschopt worden..."

Ben je optimistisch over de toekomst?
Dubois: "Nee. Voor transgenders blijft het moeilijk om tegen het vooroordeel te vechten. De maatschappij verandert niet ten voordele. De economie zit momenteel niet mee. Mensen hebben minder werk, minder inkomsten, worden chagrijniger en egocentrischer. Ze hebben minder oog voor maatschappelijke zaken. Mensen stellen zich vragen: Waarom moet er 80.000 euro besteed worden aan de Gay Pride. Kunnen we met die 80.000 euro geen nuttigere zaken doen, als er zoveel mensen werkloos zijn? Waarom dan een operatie bekostigen van een transgender? Dat is een reële vraag!"

Transgender (deel 1): als je alles voortdurend dubbel ziet

"Ik kan soms heel rationeel zijn. Zodanig dat ik elk gevoel uitsluit."

"Die eerste drempel zit tussen de oren, die moet je kunnen overwinnen." De persoon tegenover mij spreekt het gedecideerd uit. Ze heeft het immers allemaal meegemaakt. Daarom praat ze er ontspannen over, bijna achteloos: gekleed in een korte rok, zwarte kousen, hoge zwarte laarzen. Haar rood aangezette lippen en rode nagellak sluiten onberispelijk aan op de rode pull die ze draagt, waarop dan weer een zwarte kralenketting hangt. Strak en sober, noemt ze haar stijl. Vanavond praat Marianne Dubois (44), omdat ze zich zo voelt. Maar het had net zo goed Hans Dubois kunnen zijn die hetzelfde verhaal zou vertellen. Of misschien toch net even anders. Klinkt dat verwarrend? Dat vindt Marianne zelf ook: "Er zijn momenten dat ik denk: Was ik maar een vrouw geweest, dan was alles veel gemakkelijker. Maar dat is ook niet de oplossing. Er zijn evenzeer momenten dat ik verlang naar mijn mannelijke kanten. Ik moet nu eenmaal schipperen tussen beide."

Tekst: Dominique Verschuren

Transgender, travestie, transeksueel... Een buitenstaander zou spontaan het noorden kwijtraken bij zoveel etiketten die allemaal iets met elkaar te maken hebben en toch wezenlijk verschillen. Natuurlijk staan de betrokkenen erop dat je ze juist benoemt. Marianne Dubois legt het verschil feilloos en gedetailleerd uit: "Transgender is een parapluterm voor al die mensen die last hebben van hun genderidentiteit. Dat kan van heel sterk tot heel zwak zijn. De kleinste groep is de transeksuelen. Die voelen zich totaal niet overeenkomen met hun genderidentiteit. Wat doen die? Na een aantal intakegesprekken gebeurt er een transitie: man wordt vrouw, vrouw wordt man. De grootste groep noemen ze travesties. Dat zijn mensen die af en toe de behoefte hebben om zich te verkleden als iemand van het andere geslacht. Dat kan een bepaalde prikkel zijn. Ze zijn travestie. Dat is wat anders dan aan travestie doen. Die laatste categorie, dat zijn de drag queens. Dat zijn meer performers. Zij hebben een mannenlichaam, maar willen af en toe uiting geven aan hun vrouwelijke kant. Dat is dwingend, maar niet zo dwingend dat het per sé nu moet. Het mag morgen ook. En dan is er nog een klein groepje waar ik mijzelf toe beschouw: de transgenderisten. Wat betekent dat? Ik heb een biologische identiteit en ik heb een genderidentiteit. De verhouding tussen die twee is fiftyfifty. Mijn genderidentiteit is niet vrouwelijk genoeg om altijd als vrouw door het leven te gaan, maar de mannelijke kant is ook niet sterk genoeg zodanig dat ik mijn vrouwelijkheid opzij kan leggen. Ik beschouw die twee kanten als gelijkwaardig."

Hoe noem ik je nu: hij of zij?
Dubois: "Ik ben ze alle twee en geen van twee. Ik ken mensen die mij als een man zien en mij dan aanspreken als Marianne. Het zijn twee persoonlijkheden in een lichaam."

Is dat niet heel verwarrend?
Dubois: "Dat is heel verwarrend. De hele maatschappij, de hele sociale rol is heel sterk geënt op de binaire opsplitsing tussen man en vrouw. Ik zit daartussenin..."

Naar welk toilet ga jij dan?Dubois: "Zoals ik nu ben naar het damestoilet. En anders naar het mannentoilet."

Vergis je je wel eens?
Dubois: "Nee. Nooit."

Dus de kleren maken wie jij bent?
Dubois: "De kleren laten mij zien hoe ik mij voel."

Toch verschijn je op je werk nooit zoals je nu hier voor mij zit.
Dubois: "Dat klopt. Dat is een pragmatische keuze. Een compromis. Een aantal collega's weten het, gewoon door ernaar te vragen. Mijn secretaresse vroeg me ooit: 'Ik heb het gevoel dat als ik met jou zit te praten ik af en toe met een vrouw praat en af en toe met een man. De manier waarop jij vragen stelt en antwoorden geeft en zorg draagt voor ons, dat komt zo vrouwelijk over.' Op het werk kleed ik me niet als vrouw. Je moet wel praktisch blijven, natuurlijk."

Maar soms word je op een doordeweekse ochtend wakker met de gemoedstoestand dat je je als vrouw wilt verkleden. En omdat je naar je werk moet, kun je dat niet maken. Heeft dat invloed op je humeur?
Dubois: "Dat kan soms wel een effect hebben. Je hebt van die ochtenden dat je vrouwelijke kant heel erg domineert en dat je bijna automatisch in een rok schiet. En als dat niet kan, dan voel ik me niet zo goed in mijn vel. En meestal verbaal vrij agressief. Dat gevoel moet ik dan uitschakelen en dat doe ik door de ratio."

Offer je op die manier veel op?
Dubois: "Ja en nee. Dat hangt sterk af van de gemoedstoestanden. Er zijn momenten dat ik denk: Was ik maar een vrouw geweest, dan was alles veel gemakkelijker. Maar dat is ook niet de oplossing. Er zijn evenzeer momenten dat ik verlang naar mijn mannelijke kanten. Ik moet nu eenmaal schipperen tussen beide. Op vakantie ben ik gelukkig helemaal vrij om te kiezen. Op vakantie draag ik ook altijd twee koffers: eentje voor Hans, eentje voor Marianne."

"Verstandshuwelijken houden veel langer stand dan emotionele relaties"
Dubois: "Toen ik een jaar of tien, elf was heb ik voor het eerst een vrouw gezien in een mantelpakje. Wauw! Fantastisch! Dat was wat ik toen dacht. Dat was in de jaren zeventig. Je had nog geen internet. Ik was wel lid van de bibliotheek, maar informatie daarover vond je niet. En thuis ernaar vragen was ook onmogelijk.  Onderwerpen zoals emoties, liefde, seksualiteit waren taboe. Ik kom uit een conservatief, katholiek, Westvlaams milieu. Die gevoelens kwamen regelmatig terug, maar je kon er niet over praten. Homoseksualiteit was het ook niet, want ik had niet het idee dat ik op een jongen verliefd ging worden."

Waar werd je dan wel verliefd op?
Dubois (denkend): "Mijn huidige vriendin, Else, zie ik heel graag. Maar vlinders in mijn buik heb ik nog nooit gehad. In mijn hele leven niet."

En je bent intussen 44...
Dubois: (stilte) "Het werd me allemaal te verwarrend rond mijn achttiende. Ik wist niet wat te doen. Dus stortte ik mij op mijn studies. College, universiteit. Job bij IBM. Maar ik miste iets. Je zag collega's rond je die gingen trouwen of die een vriendin hadden. Dat interesseerde mij niet. Ik zag mijzelf nooit thuis met een partner en een stel kinderen. Toen ben ik een aantal jaren gaan rondzwerven. Ik kwam in Afrika terecht. In 1996 kwam ik berooid terug. Gelukkig kenden ze me nog bij IBM, dus daar terug begonnen. Ik heb ook een vrouw leren kennen. Met een aantal kinderen. We hadden een vrij verstandelijke relatie, af en toe intimiteit. Het klikte vrij goed. Maar je valt in een sociaal model. Ik was toen achter in de twintig. Na zes, zeven maanden doken die verwarrende gevoelens weer op: Waarom kleed ik me niet als een vrouw?"

Waren die transgendergevoelens ook aanwezig tijdens je studententijd en in Afrika?
Dubois: "Die had ik volledig weggedrukt. Tijdens mijn studies had ik weinig tijd: studeren, studeren, studeren... In Afrika zijn echte gevoelens een luxe, daar is het een kwestie van overleven, dus hoefde ik ook niet toe te geven aan mijn gevoelens. Maar toen ik terug in België kwam en ik een tijdje bij die vriendin was, kwamen die gevoelens weer op. Toen heb ik het haar eerlijk verteld en haar gezegd dat het aan haar de beslissing was om ermee te doen wat ze wilde. In het begin was er paniek. Achteraf had ze het wel zien aankomen. We hadden geen seks; dat sprak mij niet aan. Op internet vond ik een instelling in Nederland waar ik naartoe kon gaan om die verandering gewaar te worden. Toen is zij meegegaan. Toen heb ik mij voor de eerste keer gepresenteerd: Ik voelde me fantastisch! Meteen rokjes gekocht... Het was een emotionele uitbarsting voor mij waarbij de Etna klein bier is."

Wat gebeurde er toen in jou?
Dubois: "Ik voelde me lekker, zoals ik me voel. Het was vooral een emotionele ontlading. Zo van: Wauw! Waarom heb ik hier zolang mee gewacht? Het heeft geen zin om daarbij stil te staan; je moet altijd vooruit kijken. Maar wat ik toen zag in de spiegel, dat was werkelijk een stuk van mezelf. Dit ben ik!"

Hoe moet ik mij dat concreet voorstellen: huilen van geluk, dansen door het huis...?
Dubois: "Ik ben altijd iemand die zich vrij goed beheerst. Toen ook.  Je gaat mij nooit over mijn toeren krijgen."

Hoe reageerde je vriendin?
Dubois: "Die wilde niet dat de kinderen het zouden weten. Het waren tienerkinderen. Oké, een relatie is een kwestie van geven en nemen. Ze wilde ook niet dat ik buiten zou komen als vrouw... Voor de buren."

Hoe voelde je daarbij?
Dubois: "Op dat moment kon ik het wel begrijpen. Het is niet gemakkelijk als een partner plots zegt dat hij voor een stukje als vrouw door het leven wilt gaan. Mensen zien dat, mensen herkennen mij, mensen beginnen te praten, maar wat ze niet doen is zich informeren. De klassieke vooroordelen wilde mijn vriendin vermijden, niet alleen voor haar, maar ook voor de kinderen."

Maar wat voelde je? Zag je haar minder graag? Ze verloochende per slot van rekening een deel van jouw identiteit op dat moment.
Dubois: "Dat is een complex gegeven. Natuurlijk ben je boos. Je voelt je voor die ene keer fantastisch in je leven, maar onmiddellijk komt daar een domper op. Maar ja, je moet ook praktisch blijven. Je moet kunnen geven en nemen. Als zij het al toeliet, wat de meeste vrouwen niet doen, had ik al een eerste veldslag gewonnen. En natuurlijk kinderen zijn kwetsbaar en ik sta sterk in mijn schoenen. Daarbij komt dat ik een eigen appartementje had waar ik mijn gang kon gaan. In het begin is dat voldoende, maar na een tijdje wil je toch een nieuwe stap zetten. Dat bleek achteraf het breekpunt voor onze relatie. Ze zei wel dat ze er geen probleem mee had, maar dat had ze wel.  Want ze had me nodig... financieel. Zij was een alleenstaande moeder met drie kinderen en ik verdiende goed. Ik gaf haar zekerheid."

En waarom bleef jij bij haar?
Dubois: "Er waren die drie kinderen. Die zag ik graag en zij zagen mij graag. Want dat is een van de leuke kanten van het transgender zijn:  je kunt zowel door jongens- als door meisjesogen kijken. Bijvoorbeeld toen de oudste dochter voor het eerst ongesteld was, is zij dat tegen mij komen zeggen en niet tegen haar moeder."

Wat weet jij van menstruatie? Jij hebt dat nooit meegemaakt.
Dubois: "Uiteraard ken ik dat niet. Maar wat wel heel vreemd was, was dat vertrouwen. Zoiets intiems kwam ze tegen mij zeggen, haar stiefvader! Maar uiteindelijk kwam ik met die vriendin op een punt dat het steeds moeilijker werd en zijn we uit elkaar gegaan. Er kon steeds minder over gepraat worden. Toen heb ik met haar een afspraak gemaakt: Ik blijf bij jullie totdat de jongste achttien jaar is en dan zal ik verder mijn eigen leven leiden. Je mag het nu vertellen aan haar of dan pas. Jij mag het vertellen, ik wil het vertellen. Je mag kiezen..."

Sta jij zo pragmatisch in het leven?
Dubois: "Ik kan soms heel rationeel zijn. Zodanig dat ik elk gevoel uitsluit."

Terwijl je in sé met een oergevoel naar buiten bent getreden: die vrouwelijkheid?
Dubois: "Maar in relaties ga ik heel vaak uit van de ratio. Verstand kan mensen beter verbinden dan gevoelens. Als wij samen tot een conclusie komen geeft dat veel langer een houvast, een afspraak. Verstandshuwelijken houden veel langer stand dan emotionele relaties. Emotionele huwelijken kunnen natuurlijk veel meer passie hebben en intimiteit, maar zij hebben zeker niet die stabiliteit."

 

Lees ook deel 2 van het interview met Marianne Dubois, binnenkort op De blog van Dominique:

Dubois: "Ik ben nooit gepenetreerd en ik heb nooit gepenetreerd. Ik heb als man geen behoefte om seks te hebben met een vrouw. En puur homoseks spreekt mij ook niet aan. Ik heb er gewoon geen behoefte aan. Ook geen masturbatie. Mijn geslachtsdeel zit weggeborgen, dus dat gaat moeilijk."

You’ve got to hide your love away

Het verborgen leven van John Lennon


Wie de Beatles hoort, ziet onmiddellijk horden uitzinnige (veelal) vrouwelijke fans voor zich die ongedwongen hun hormonen de vrije loop laten. Maar in de marge van het omvangrijke verhaal van de Fab Four ontbreken ook de homoseksuele avontuurtjes niet. Met name over de geaardheid van John Lennon gonzen de hardnekkigste geruchten.

Door Dominique Verschuren

John Lennon in 1963

De discussie over de mogelijke homoseksualiteit van John Lennon is grotendeels terug te voeren op slechts een voorval in zijn turbulente leven.

Toen de Beatles in april 1963 de eerste treden van de showbusiness beklommen en met hits als Please Please Me en From Me To You de Beatlemania in Engeland aanwakkerde, genoot John Lennon van een welverdiende vakantie met manager Brian Epstein. Zittend op het terras in Barcelona vertelde de homoseksueel Epstein zijn pupil in geuren en kleuren wat hem zo aantrok in bepaalde mannen die daar flaneerden. John liet aanvankelijk dit spel over zich heenkomen zoals een schrijver die een ervaring rijker wordt. Plotsklaps veranderde het onschuldige schouwspel van karakter toen het tweetal terugkeerde naar de hotelkamer.

Epstein had volgens de Beatle aan diens oren gezeurd om seks te hebben, waarop John had geriposteerd: “Vooruit, stop hem maar in mijn kont.” “Om eerlijk te zijn, John, hou ik niet zo van dat grove werk,” legde de impresario uit. “Ik hou meer van strelingen.” Waarop John Lennon zich liet aftrekken. Als reden voerde Lennon later aan dat hij het te doen had met die weinig benijdenswaardige joodse gay Brian Epstein. “Arme sukkel, hij kan er ook niets aan doen dat hij zo is.”

They’re going to crucify me

Hoe weten wij zo nauwkeurig wat zich in Barcelona heeft afgespeeld tussen die twee jongemannen?

In 1991 verscheen de zwart/wit film The Hours & Times, met in de hoofdrollen David Angus and Ian Hart als respectievelijk Epstein en Lennon. In de film zien we het koppel op het terras zitten terwijl ze hun fantasieën de vrije loop laten. Even later zit Hart in de badkuip van de hotelkamer waar Angus hem masturbeert. De vraag die opduikt luidt uiteraard: is dit de ware gang van zaken geweest? En: waarop is het script gebaseerd? IMDB.com, de onfeilbare website voor informatie over alle films die mondiaal ooit zijn uitgebracht, houdt het op het volgende: “A fictionalized account of what may have happened when John Lennon and Brian Epstein went on holiday together to Spain in 1963.” Het heeft er alle schijn van dat het scenario geen natuurgetrouwe weergave is. Maar waar de film precies afwijkt van de werkelijkheid is koffiedik kijken.

Misschien dat de scenaristen de mosterd gehaald hebben uit het controversiële boek van Albert Goldman: het lijvige The lives of John Lennon (1988), waarin de auteur de onttovering van de legende van de Beatles en Lennon tot een erezaak verheft. Met een niet aflatende ijver verdiept Goldman zich talloze malen in de homoseksuele kant van Lennon, zelfs tot ver in de jaren zeventig als hij inmiddels met Yoko Ono in New York woont. De biograaf bedient zich van de nodige speculaties en insinuaties zonder die met onweerlegbare bewijzen te staven. Naast de pikante details over de zogenaamde ‘Barcelona-affaire’ beweert Goldman dat Lennon ‘vermoedelijk’, ‘waarschijnlijk’ en ‘misschien wel’ in Bangkok seks heeft gehad met jonge knapen, en dat hij en Brian Epstein gedurende het leven van de laatstgenoemde – Epstein stierf op 27 augustus 1967 aan een overdosis pillen – een seksuele liaison onderhielden en soms samen in sm-kelders te vinden waren. Opvallend genoeg kom je elders in de uitvoerige lectuur over de Beatles nauwelijks iets tegen over deze apocriefe geschiedenis. Betekent dat dan dat Goldman de seksuele escapade in Barcelona uit zijn duim heeft gezogen?

Gay in het puriteinse Engeland



Brian Epstein (links) en John Lennon

Jaren voordat deze gebeurtenis in films en boeken opdook, gonsde het thuis in Liverpool al van de geruchten over de citytrip van Lennon en Epstein. Op een feestje ter gelegenheid van de eenentwintigste verjaardag van Paul McCartney in juni 1963 kwam het seksuele avontuurtje pijnlijk op straat te liggen. Terwijl iedereen zich opperbest vermaakte, plaatste de lokale diskjockey en vriend van Lennon, Bob Wooler, een vileine opmerking over Johns ‘huwelijksreis naar Spanje’. Deze kwinkslag viel in het verkeerde keelgat en als door een wesp gestoken sloegen bij de dronken Lennon de stoppen door. Hij bewerkte Wooler zolang met een schop dat de deejay afgevoerd moest worden naar het ziekenhuis waaruit hij pas na weken werd ontslagen. Als reden voor zijn woede-uitbarsting erkende Lennon later dat hij als de dood was dat hij het stigma van flikker opgeplakt kreeg.
Lennons krampachtige reactie licht een tipje van de sluier op over de angst dat zijn reputatie als homo zijn carrière zou schaden, goed en wel voordat ze ook maar van de grond was gekomen. Bovendien zegt dit incident ook veel over de benepen cultuur die er begin jaren zestig heerste in de Engelse maatschappij. Sinds de dagen van Oscar Wilde, die werd veroordeeld voor seks met iemand van hetzelfde geslacht, bleek er bitterweinig veranderd. Homoseksualiteit was nog altijd streng verboden. Dat Epstein zijn geaardheid strikt geheim hield wekt als zodanig geen verbazing op. Slechts enkele intimi in de Beatles-entourage waren op de hoogte.

Daar stond tegenover dat in Liverpool, als tweede havenstad van het land, de gay-scene hevig tierde. In de kroegen, maar vooral op zee werd de wetgeving tegen sodomie met voeten getreden. Brian Epstein was bepaald niet de enige holebi in de stad. Sterker nog: veel managers van de eerste popgroepen waren gay. Paul McCartney hierover: “Iemand heeft eens gesteld dat de showbusiness door homoseksuelen wordt gerund en er is inderdaad een grote invloed van homoseksuelen. Veel hoofden van firma’s en mensen met machtposities zijn homoseksueel en het moet ons enorm geholpen hebben dat we een homoseksuele contactpersoon hadden. Ze voelden zich gelukkiger bij ons omdat ze op zijn minst makkelijker met onze manager konden omgaan.” Het is dan ook geen toeval dat Epstein feilloos het imago van de Beatles kon creëren, omdat hij zich als geen ander wist te identificeren met hun doelpubliek: tienermeisjes en jonge vrouwen.

Toen hij de jongens voor het eerst zag optreden trof hij niets minder dan zijn natte droom aan: “Ze waren overduidelijk enorm opwindend. Ze leken een soort persoonlijke aantrekkingskracht te hebben. Ik was volledig gefascineerd door ze.” Vrijwel niemand twijfelt eraan dat Epstein in het bijzonder een oogje had op Lennon, maar ter bescherming van de carrière van The Beatles zou hij zijn fantasieën in toom houden. Tot die ene keer in Barcelona...

Who am i supposed to be?

Nieuwe getuigenissen over dit voorval kwamen onlangs naar buiten, toen Larry Kane, een bevriend journalist van John Lennon, een aantal Beatle-insiders aan het woord liet. Tony Bramwell, een lid van de Beatle-familie, stelt gedecideerd vast: “Ik vind het klinkklare onzin.” Pr-man Tony Barrow, laat meer ruimte open: “John was uitdagend, altijd vastbesloten om anders te zijn. Ik zou nooit ‘nooit’ zeggen. Maar hen beiden kennende, zou ik zeggen dat het nooit is gebeurd. Het was wel duidelijk dat Brian zich op een seksuele manier tot John aangetrokken voelde.” Paul McCartney ventileert in het Anthology-boek op principiële gronden zijn eigen visie: “Het was altijd duidelijk dat Brian homoseksueel was en we konden met hem praten over homoseksuele zaken, maar hij zou nooit zeggen: ‘Hallo, Paul, je ziet er goed uit vandaag.’ Ik was zeer duidelijk a-homoseksueel op grond van mijn jacht op de vrouwelijke horden en ik denk dat we allemaal die indruk wekten. Er is later gesuggereerd dat John op de een of andere manier een homoseksuele relatie met Brian had gehad, maar ik betwijfel het. Alle intieme momenten die we deelden, gingen altijd over vrouwen.”

De twee hoofdrolspelers zelf hebben in de loop der jaren mondjesmaat iets losgelaten over de in nevelen gehulde affaire. Epstein zou Larry Kane hebben toevertrouwd dat er niets gebeurd was, simpelweg omdat het niet tot de mogelijkheden behoorde. “Het heeft zich nooit voltrokken,” antwoordde Lennon in 1973 toen het onderwerp ter sprake kwam. “Maar we hadden wel een intense relatie. En het was mijn eerste ervaring met iemand waarvan ik wist dat die homoseksueel was. Dat heeft hij mij bekend.” In het Anthology-verhaal wordt Lennon geciteerd uit een vraaggesprek dat hem in 1972 was afgenomen, waarin hij terugblikte op de schermutseling met deejay Bob Wooler: “Bob had geïnsuneerd dat Brian en ik in Spanje wat gehad hadden. En ik moet bang geweest zijn voor de flikker in mezelf, dat ik zo kwaad werd.”

Voelde Lennon zich werkelijk een homo? Of was hij meer bevreesd om zijn reputatie van stoere Beatle te grabbel te gooien? Negatieve publiciteit kon Lennon op zijn moment van doorbraak immers missen als kiespijn. Waarschijnlijk voelde hij zich geïntimideerd door de aanhoudende ‘verdachtmakingen’ die het hem zo goed als onmogelijk maakten zijn vermeende homokant te verbergen. Een paar jaar later, toen de wereld inmiddels aan zijn voeten lag, liep hij een soortgelijk trauma op doordat hij zichzelf had verloren in de incarnatie van ‘Beatle-John’: een publiekelijke façade waarmee hij zich niet kon vereenzelvigen. Kortom, de vervreemding boezemde hem angst in, omdat hij in zijn nichterige kant zichzelf niet meer herkende. Hij moest die zijde onder controle zien te houden, het mocht hooguit bij een experiment blijven.

Koortsachtige hunkering naar een beetje liefde

John en Yoko in 1980

De geruchten over de ‘Barcelona-affaire’ werden ook gevoed doordat Epstein en Lennon al een tijdje heel close waren, zij het puur zakelijk. Ze deelden een droom: van The Beatles de grootste popgroep aller tijden maken. Uren, dagen verkeerden ze in elkaars gezelschap om plannen te smeden hoe ze zo gestroomlijnd mogelijk de wereld konden veroveren. McCartney hierover in Anthology: “John was een slimme vogel. Brian was homoseksueel en John zag zijn kans schoon om aan meneer Epstein duidelijk te maken wie de baas was in de groep. Ik denk dat hij daarom met Brian op vakantie is gegaan. Dat moest hij helemaal zelf weten – zo’n jongen was hij; hij wilde dat Brian zou weten naar wie hij moest luisteren. Zo lag de verhouding. John was duidelijk de leider, al werd dat nooit met zoveel woorden gezegd.” McCartney zat niet ver naast de waarheid. Mocht er iets seksueels zijn gebeurd in Barcelona, dan is het niet denkbeeldig dat dit te maken had met de machtspositie binnen The Beatles.

Maar dat is nog niet alles. Alsof het al niet ingewikkeld genoeg is, maakt een totaal andere invalshoek het incident nog complexer. Epstein en Lennon onderhielden namelijk helemaal geen relatie als minaars. John beschouwde Brian in de eerste plaats als een beschermheer. Toen Epstein in de zomer van 1967 het leven liet, sloeg de schrik Lennon danig om het hart: “We stortten in. Ik wist dat we problemen hadden toen. Ik had totaal geen valse voorstelling van onze capaciteiten om wat dan ook te doen behalve muziek maken en ik was bang. Ik dacht: ‘Nu hebben we het gehad’” Lennon verloor met de dood van zijn impresario niet alleen een zakelijk leider, maar ook een vader.

Om Lennons angst te verklaren volstaat een duik te nemen in zijn jeugdjaren. Lennon heeft nooit de liefdevolle bescherming gekend van een natuurlijke moeder of vader. Op vijfjarige leeftijd stond hij voor een hartverscheurend dilemma toen hij moest kiezen tussen zijn vader en moeder. Hij koos zijn moeder Julia, maar die was te jong en te onstuimig voor het moederschap en dus kwam hij onder de hoede van zijn tante te staan. Mimi Smith zorgde ervoor dat het Lennon aan opvoeding en opleiding niets ontbrak, maar moederliefde heeft zij hem nooit kunnen geven. In zijn tienerjaren groeide hij opnieuw naar Julia toe, maar toen John achttien was kwam zij om bij een verkeersongeluk. Zo verloor hij haar voor de tweede keer, en nu voorgoed. Vanaf dat moment tekende zich een vast patroon af in Lennons leven om in een koortsachtige hunkering naar liefde op zoek te gaan naar een beschermer. Brian Epstein die vanaf 1961 de zaakjes van de Beatles ging regelen bleek dus voor John méér dan enkel een zakelijk leider. Hij was zijn hoeder. (John klampte zich nog geen jaar na de dood van Epstein vast aan Yoko Ono.) Niet lang voor zijn dood zou Lennon erkennen dat hij meer om Brian had gegeven dan dat hij ooit van een vrouw kon houden.

You’ve got to hide your love away

In zijn boek over de muziek van The Beatles laat Mark Hertsgaard zijn licht schijnen op You’ve got to hide your love away, een van de eerste ballads die Lennon in 1965 onder invloed van Bob Dylans muziek opnam voor de elpee Help! Hoewel You’ve got to hide your love away later het eerste liefdeslied voor homoseksuelen is genoemd, is niets minder waar. “Het drukte (...) inderdaad de angst, schaamte en hopeloosheid uit die veel homoseksuelen hebben ervaren onder druk van de afkeuring van de maatschappij,” schrijft Hertsgaard. “Dit is niet zozeer van belang omdat het iets zou zeggen over Lennons seksuele voorkeuren – wat ook niet zo is – maar wèl om wat het zegt over zijn vermogen om in zichzelf op zoek te gaan naar waarheden die meer dan levensgroot zijn, waarheden die dwars door grenzen van leeftijd, ras, klasse of welke indeling dan ook heenbreken, die mensen aanspreken die zich door die grenzen geïsoleerd voelen.”

De hineininterpretatie van You’ve got to hide your love away als hart onder de riem voor onzekere holebi’s past perfect in de mythe van de homoseksuele John Lennon, waardoor de akoestische song de allure krijgt van een openhartige autobiografische schets. Maar de vermoedelijke homoseksuele perikelen van de Beatle sluiten eerder aan bij het beeld van een waaghals die zijn tomeloze nieuwsgierigheid bevredigt door geen enkel experiment uit de weg te gaan. Lennon probeerde alles uit: marihuana, lsd, heroïne, transcendentale meditatie, psychoanalytische therapieën, I tsing, occultisme, avantgarde kunst... En seksueel was hij onverzadigbaar. Een homoseksuele ervaring is in dit licht niet zo vreemd. Maar het is te kortzichtig om hieruit automatisch een – al dan niet latente - homoseksuele of biseksuele geaardheid af te leiden.

Geraadplaagde bronnen:
- Albert Goldman, The lives of John Lennon, 1988. (vert. De levens van John Lennon, 1989, Sijthoff, Amsterdam. ISBN: 9021803615)
- Larry Kane, Lennon revealed, 2005. (vert. John Lennon. De man, de mythe en de waarheid, 2005, Pimento, Amsterdam. ISBN: 9049900127)
- The Beatles Anthology, 2000. (vert. Anthology. Het verhaal van The Beatles voor het eerst verteld in hun eigen woorden en met eigen foto’s, 2000, Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam. ISBN: 9038803168)
- Mark Hertsgaard, A day in the life. The music and artistry of the Beatles, 1995. (vert. A day in the life. De Beatles en hun muziek, 1995, De Prom/Houtekiet, Baarn. ISBN: 9068014552)
- Pete Shotton and Nicholas Schaffner, John Lennon in my life, 1983, Stein and Day, New York. ISBN: 0812829166
- www.imdb.com